Atatürk Üniversitesi'nden kan tabanlı hastalık atlası
Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi öncülüğünde, farklı tıp disiplinlerinden araştırmacıların katılımıyla yürütülen kapsamlı bilimsel çalışma, etki faktörü 18 olan ve dünya çapında saygınlığı bulunan Nature Communications dergisinde yayımlandı. Araştırma; 98 farklı sağlık durumuna sahip 4.444 bireyin tam kan gen ekspresyon profillerini bir araya getirerek hastalıklara ait kanda görülen moleküler izleri ortaya koydu.
Çalışmanın kapsamı ve yöntemleri:
Çalışma, Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesinden 81, Diş Hekimliği Fakültesinden 3 olmak üzere toplam 84 araştırmacının katkısıyla yürütüldü. Araştırmanın koordinasyonu Tıbbi Genetik Anabilim Dalından Prof. Dr. Abdulgani Tatar ve Doç. Dr. Çiğdem Yüce Kahraman ile Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalından Prof. Dr. Hasan Türkez tarafından sağlandı. Başlığı Whole Blood Transcriptomics Atlas Across Human Diseases olan çalışma, 2021 yılında Atatürk Üniversitesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulundan alınan onayın ardından başladı ve yaklaşık beş yıl süren yürütümünde dört yıllık kapsamlı veri toplama periyodunu içerdi.
Araştırmada kan örneklerinin transkriptom analizleri yapılarak hastalıklara özgü moleküler imzalar, bağışıklık sistemi değişimleri ve metabolik yolaklar ayrıntılı biçimde haritalandırıldı. Ayrıca 1.280 bireye ait protein verileri gen ekspresyon sonuçlarıyla bütünleştirilerek, makine öğrenmesi algoritmalarıyla sınıflandırma modelleri geliştirildi. Bu çoklu omik yaklaşımlar, farklı hastalıkların moleküler özelliklerine göre ayırt edilebildiğini gösterdi.
Bulguların önemi ve uygulama alanları:
Elde edilen veriler, hastalıkların yalnızca klinik belirtiler üzerinden değil, kan örneklerinde tespit edilebilen moleküler değişimler temelinde değerlendirilebileceğini ortaya koyuyor. Çalışma; erken tanıya yönelik biyobelirteç keşfi, bireye özgü risk değerlendirmesi, hastalık süreçlerinin izlenmesi ve kişiselleştirilmiş tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesi için yeni araştırma olanakları sunuyor. Makine öğrenmesi ve çoklu omik entegrasyonunun hastalık sınıflandırmasında sağladığı üstünlük, gelecekte tanı ve tedavi stratejilerinde yol gösterici olabilir.
Bu yayın, Atatürk Üniversitesi'nin güçlü klinik araştırma altyapısını uluslararası bilimsel iş birlikleriyle buluşturan bir örnek teşkil ederek üniversitenin bilim dünyasındaki görünürlüğünü artırdı. Beş yıllık emeğin ürünü olan çalışma, tıp literatürüne önemli bir veri kaynağı olarak geçti.
Üniversite yönetiminin değerlendirmesi:
Atatürk Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ahmet Hacımüftüoğlu, Nature Communications'ta yayımlanan çalışmanın üniversite adına gurur verici olduğunu belirterek araştırma ekibini tebrik etti. Rektör Hacımüftüoğlu, elde edilen başarının kurumun disiplinler arası araştırma kültürünün, güçlü klinik altyapısının ve uluslararası iş birliklerinin somut bir göstergesi olduğunu vurguladı ve çalışmanın yeni bilimsel gelişmelere öncülük etmesini diledi.
Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesinin koordine ettiği bu çok disiplinli çalışma, insan hastalıklarının moleküler düzeyde anlaşılmasına yönelik geniş kapsamlı bir atlas sunarak, gelecekte yapılacak uygulama ve araştırmalar için önemli bir temel oluşturuyor.
ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİNİN ÖNCÜLÜĞÜNDE FARKLI TIP DİSİPLİNLERİNDEN ARAŞTIRMACILARIN KATILIMIYLA BEŞ YILDIR SÜRDÜRÜLEN KAPSAMLI BİLİMSEL ÇALIŞMA ETKİ FAKTÖRÜ 18 OLAN VE DÜNYANIN EN PRESTİJLİ MULTİDİSİPLİNER BİLİM DERGİLERİNDEN OLAN NATURE COMMUNİCATİONS’TA YAYIMLANDI. ARAŞTIRMA, 98 FARKLI SAĞLIK DURUMUNA SAHİP 4.444 BİREYİN MOLEKÜLER VERİLERİNİ BİR ARAYA GETİREREK HASTALIKLARIN KANDAKİ GENETİK İZLERİNİ ORTAYA KOYDU.
