Atalan’da bağ bozumu: Hasanoğlan üzümlerinin pekmez yolculuğu
Yozgat’ın Saraykent ilçesine bağlı Atalan Mahallesi'nde bahar aylarında başlayan bağ mesaisi, sonbaharla birlikte hasat ve pekmez yapımına dönüştü. Bölgeye özgü Hasanoğlan çeşidi üzümler, çiftçilerin elinden çıkarak geleneksel yöntemlerle sofralara ulaşacak kıvama getiriliyor.
Hasat ve pekmez yapımı:
Bağlardan özenle toplanan üzümler önce yerel uygulamalara uygun şekilde işleniyor. Toplanan üzümlerin üzerine pekmez toprağı serilip çizmelerle ezme yöntemiyle suyu çıkarılıyor; elde edilen şıra ise tandır üstünde kurulan büyük kazanlarda saatlerce kaynatılıyor. Bu süreçte hiçbir katkı maddesi kullanılmıyor; ortaya çıkan ürün katkısız ve doğal pekmez olarak depolanıyor.
Süreç hem emek yoğun hem de zaman alan bir iş. Üzümlerin kıvamına göre kaynatma süresi ve tadı değişebiliyor, bu nedenle üreticiler uzun yılların verdiği deneyime göre hareket ediyor. Elde edilen pekmezler, hem kışlık tüketim için saklanıyor hem de fazlası pazarda değerlendiriliyor.
Ekonomi ve geleneksel değer:
Uzun yıllardır bağcılıkla uğraşan Mahmut Cengizer, ilkbahardan itibaren sürdürdükleri emeğin hasat dönemine ulaştığını belirtiyor. Cengizer, baharda başlayan çalışmaların Ekim ayına kadar sürdüğünü, şimdi üzüm toplamanın sürdüğünü ve üretimin hem aile bütçelerine katkı sağladığını hem de yöresel lezzetlerin yaşatılmasına vesile olduğunu dile getiriyor.
Cengizer, sürecin ayrıntılarını şu sözlerle aktarıyor: 'Şimdi artık üzüm toplama zamanımız geldi. Ürünlerimizin bir kısmını sattık, kalan fazlasını ise pekmez yapıyoruz. İsteyen vatandaşlarımızın ihtiyacını karşılamaya çalışarak bütçemize katkıda bulunuyoruz. Bu işle uğraşmak mükemmel bir duygu; emeğimizin karşılığı az da olsa çıkıyor. Artık kışa döndük, yavaş yavaş bağlar sararıyor. Hasadımızın sona ermesine az kaldı, yaklaşık bir hafta sonra tamamen bitecek.''
Yörede yetişen üzüm türünün özelliklerine de değinen Cengizer, 'Bizim üzümlerimiz Hasanoğlan adıyla biliniyor. Kahramanmaraş’ın meşhur 'kabarcık' üzümüne benzer ancak bizim üzümümüzün kabuğu ondan biraz daha incedir. Üzümümüz güzeldir, pekmezi de bir o kadar lezzetli olur. Yiyenlere afiyet şeker olsun' ifadelerini kullandı.
Atalan’daki bağ bozumu, geleneksel yöntemlerin canlı tutulduğu; aile emeklerinin hem sofralara hem de yerel ekonomiye dokunduğu bir üretim döngüsü olarak öne çıkıyor. Hasatın tamamlanmasıyla birlikte bölgedeki pekmez stoku kış boyunca tüketilecek şekilde dağıtılacak ve yerel pazarların talebi karşılanmaya devam edecek.
MAHMUT CENGİZER
