Projenin kapsamı ve 11 yıllık etkisi
Türkiye'den KKTC'ye 2015 yılında hizmete alınan Su Temin Projesi, aradan geçen 11 yılda Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin içme ve kullanma suyu ile tarımsal su ihtiyacının karşılanmasında stratejik bir yatırım olarak ön plana çıktı. Proje, Geçitköy Barajı'na iletilen suyla halkın evlerindeki tuzlu su sorununu ortadan kaldırırken, üreticilerin maliyet ve verimliliğinde belirgin iyileşme sağladı.
Teknik özellikler
Projenin temelleri 7 Mart 2011'de Alaköprü Barajı ile atıldı; Geçitköy Barajı'nın temeli 30 Mart 2012'de atıldı ve ilk su 9 Ekim 2015'te Geçitköy Barajı'na ulaştı. Resmi hizmete giriş aynı yıl gerçekleşti.
Hat toplamda 106 kilometre uzunluğunda olup, Türkiye tarafında 23 km, deniz geçişinde 80 km ve KKTC tarafında 3 km olarak planlandı. Deniz geçişinin 66,5 km'lik bölümü askılı boru sistemiyle inşa edildi; dünya çapında deniz altından askılı boru sistemiyle su taşınan ilk projeler arasında yer almaktadır.
Alaköprü Barajı 130,5 milyon m³, Geçitköy Barajı ise 26,5 milyon m³ depolama kapasitesine sahiptir. Proje kapsamında KKTC'ye yıllık 75 milyon m³ su ulaştırılmakta; bunun 37,76 milyon m³ içme, kullanma ve sanayi suyu, 37,24 milyon m³ ise tarımsal sulama için planlanmıştır.
Yerel değerlendirmeler: üreticiler ve yöneticiler ne diyor?
Üreticilerden gelen notlar
Mehmet Altan Türkiye'den gelen suyu "1. sınıf" olarak tanımladı ve öncesinde yer altından çekilen suyun 3. ve 4. sınıf olduğunu, maliyetlerin yüksek ve motor arızalarının sık olduğunu vurguladı. Altan, "Neredeyse bu su gelmeden önce sularımızın yüzde 70'i tuzlanmış durumdaydı" ifadeleriyle tuzlanmanın tarım ve günlük yaşam üzerindeki olumsuz etkilerini anlattı.
Bülent Noburdalı kuraklık dönemlerinde projenin öneminin arttığını belirterek batıya doğru projenin genişlemesinin faydalı olacağını söyledi. Evlerdeki su kalitesinin değiştiğini, elektrik kesintilerinden kaynaklanan sulama sorunlarının büyük ölçüde ortadan kalktığını aktardı: "Vanayı açtığımızda direkt suya ulaşabiliyoruz."
Savaş Aydın hem üretim hem de dağıtım açısından suyun önemini vurguladı. Hem üretici hem sulama birliği başkanı olarak yer altı suyu çıkarma maliyetlerinin yüksekliğine dikkat çekti ve Türkiye'den gelen suyla maliyetlerin düştüğünü belirtti.
Mehmet Turay "Türkiye hükümetinden Allah razı olsun" diyerek, bir zamanlar evlerde kesintili su temini ve tankerlere olan bağımlılığın sona erdiğini ifade etti.
Mücahit Rüstemoğlu ise projenin narenciye ve tarımda yarattığı dönüşümü "tamamen 90 derece bir değişim" şeklinde betimledi ve Türkiye'ye teşekkür etti.
Sulama birlikleri ve bölge temsilcilerinin değerlendirmeleri
Ferhat Soral projenin üretim ve ekonomiye etkisini "milattan önce ve milattan sonra" benzetmesiyle özetledi; suyun meyve kalitesinde ve ağaç sağlığında belirgin iyileşme sağladığını, sulama maliyetleri ve ekipman bakım sıklığının azaldığını aktardı.
Mahmut Özçınar küresel ısınma koşullarında projenin önemine dikkat çekerek, projenin 50 yıllık vizyon ile ele alınması gerektiğini, suyun doğru yönetiminin ve geri dönüşüm suyunun tarımda kullanımının önemini vurguladı.
Stratejik sonuçlar ve değerlendirme
Asrın Projesi olarak nitelendirilen Su Temin Projesi, 11 yılda KKTC'nin su arz güvenliğinin temel unsurlarından biri haline geldi. Proje, hem evsel kullanımda hem de tarımsal üretimde kalite ve verim artışı sağlarken, üreticilerin maliyetlerini düşürdü. Yerel aktörlerin ifadelerinde öne çıkan ortak görüş, projenin hem günlük yaşamı hem de tarımsal üretimi sürdürülebilir kıldığı ve Türkiye'ye yönelik güçlü bir minnet duygusu oluşturduğu yönündedir.
Önemli not: Röportajlarda geçen tarih, kapasite ve hacim bilgiler haber metnindeki şekliyle korunmuştur.
Türkiye'den KKTC'ye 2015 yılında hizmete alınan Su Temin Projesi, aradan geçen 11 yılda Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin içme suyu ihtiyacının karşılanmasında stratejik rol üstlenirken, KKTC halkı Türkiye'den gelen su sayesinde artık evlerinde tuzlu su olmadığını ve rahat ettiklerini anlattı. Türkiye'ye teşekkür eden Ali Alioğlu ise "Türkiye eğer bugün öksürmüş olsa biz burada verem geçiririz. O yüzden Türkiye'ye biz minnettarız bu konuda" dedi.
