Ani kazılarında Selçuklu dönemine ait bezemeli taş ortaya çıktı
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’nde yer alan Ani Ören Yeri’ndeki arkeolojik kazılarda, Mevlid Kandili’nde eşsiz bir Selçuklu eseri bulunduğunu duyurdu. 2021 yılından bu yana süren kazılarda, Selçuklu Mezarlığı’nda yer alan bir mimari parçanın üzerinde dikkat çekici yazıtlar tespit edildi.
Mevlid Kandili’nin manevi iklimini yaşadığımız bu mübarek gecede, Sultan Alparslan’ın 1064’teki fethiyle Anadolu’daki Türk-İslam tarihinin kapısını aralayan Ani’de eşsiz bir eseri gün yüzüne çıkardık. 2021 yılından bu yana kazı çalışmalarını sürdürdüğümüz Selçuklu Mezarlığı’nda, üzerinde kufi hatla ‘Hz. Muhammed’ isminin altı kez tekrarlandığı bezemeli bir taş bulduk. Merkezindeki sekiz köşeli yıldız biçimindeki bir motifin etrafındaki yazı kuşağında ‘Hz. Muhammed’ ismi üç kez görülüyor. Bir Selçuklu kümbetine ait olduğu değerlendirilen bu eser, ecdadımızın Peygamber Efendimiz Hazreti Muhammed’e (sallallahu aleyhi ve sellem) duyduğu derin muhabbetin asırlardır taşta yaşayan nişanesidir. Bu vesileyle aziz milletimizin ve İslam aleminin Mevlid Kandili’ni tebrik ediyor; bu mübarek gecenin tüm insanlığa barış, huzur ve rahmet getirmesini diliyorum.
Taşın fiziksel ve yazı özellikleri
Bulunan taşın ölçüleri 51 x 21 santimetre olarak kaydedildi. Kabartma tekniğiyle işlenen parçanın merkezinde bir sekiz köşeli yıldız motifi ve bu motifin etrafında dolaşan bir yazı kuşağı dikkat çekiyor. Kuşak üzerinde kufi hatla işlenmiş ‘Hz. Muhammed’ ismi toplam altı kez tekrarlandığı değerlendiriliyor; ancak eserin yalnızca yarısının günümüze ulaşmış olması nedeniyle bugün sadece üç örnek okunabiliyor.
Uzmanlar eserin, mezarlıktaki Selçuklu kümbetlerinden birine ait mimari bir parça olduğunu belirtiyor. Bu nitelikleriyle taş, Ani’nin Türk-İslam kimliğini ve dönemin mezarlık kültürünü somut olarak yansıtan önemli bir arkeolojik belge niteliği taşıyor.
Ani ve Anadolu’daki tarihî bağlam
Ani, Sultan Alparslan’ın 1064 yılındaki fethiyle Türklerin Anadolu’ya giriş kapısı olarak kabul ediliyor ve Anadolu’daki Türk-İslam tarihinin başlangıç noktaları arasında yer alıyor. Kazılarda elde edilen veriler, Ani’deki Selçuklu Mezarlığı’nın Anadolu’nun ilk Türk-İslam mezarlığı ve ilk Türk şehitliği olduğunu gösteriyor.
Ani’deki bezeme düzenine benzer uygulamalar, kaynaklarda adı geçen diğer yapıların süslemelerinde de izleniyor; örneğin Tercan’daki Mama Hatun Kümbeti (1191), Malatya Ulu Camii (1224), Beyşehir Eşrefoğlu Camii ve Konya’daki Tahir ile Zühre Mescidi gibi eserlerde benzer süsleme düzenleri tespit edilmiştir. Bu paralellikler, bulunduğu bağlamla birlikte taşın dönemin sanat anlayışı ve inanç dünyası içindeki yerini güçlendiriyor.
Arkeolojik çalışmaların sürdürülmesiyle, söz konusu parça ve benzeri buluntuların Ani’nin tarihî dokusunu ve Anadolu’daki erken Türk-İslam varlığını aydınlatmada önemli katkılar sağlayacağı öngörülüyor.
KÜLTÜR VE TURİZM BAKANI MEHMET NURİ ERSOY
