Anadolu Üniversitesi'nden dünya literatürüne iki yeni endemik tür
Anadolu Üniversitesi Eczacılık Fakültesi ve Harran Üniversitesi iş birliğiyle yürütülen saha ve laboratuvar çalışmaları sonucunda, Türkiye florasına dünya literatüründe daha önce bilinmeyen iki yeni yabani soğan (Allium) türü kazandırıldı. Bulgular, Q1 kategorisindeki Life ve Plants dergilerinde yayımlanarak metodolojik doğruluğunu uluslararası alanda tescil etti.
Keşif ve ekip
Araştırma ekibi; Prof. Dr. Yavuz Bülent Köse, Arş. Gör. Fatmanur Tunç, Doç. Dr. Mehmet Maruf Balos ve Veysel Sonaydan oluştu. Ekip, Türkiye’nin henüz tam anlamıyla el değmemiş lokal bölgelerinde sistematik arazi çalışmaları yürüttü ve popülasyonlardan topladıkları örneklerin mevcut literatürdeki Allium türlerinden farklı karakterler sergilediğini tespit etti.
Adlandırma ve keşif alanları
Keşfedilen yeni türlerden Allium kazim-kosei, Eskişehir, Günyüzü ilçesi, Kavuncu Mahallesi yakınlarındaki jipsli (alçılı) topraklarda bulundu; tür adı, Prof. Dr. Köse’nin merhum babası Kazım Köse anısına verildi. Diğer yeni tür Allium aralii ise Şanlıurfa, Bozova ilçesindeki Kaplandağı mevkisinde, dik kireçtaşı kayalıkları ve meşe çalılıkları arasında keşfedildi ve Prof. Dr. Köse’nin oğlu Aral Köse anısına isimlendirildi.
Uygulanan yöntemler
Prof. Dr. Yavuz Bülent Köse, yeni türlerin belirlenmesinde entegre (bütüncül) taksonomi yaklaşımı benimsediklerini belirtti. Çalışmada şu yöntemler kullanıldı:
Morfolojik ve mikromorfolojik analizler: Gövde, yaprak, çiçek ve soğan yapıları detaylı incelendi; tohum ve polen yüzeyleri gerekirse SEM - Taramalı Elektron Mikroskobu ile micromorphological düzeyde analiz edildi.
Moleküler filogenetik analizler: DNA ekstraksiyonu yapılarak nükleer (ITS) ve kloroplast (matK) DNA bölgeleri dizilendi; böylece türlerin genetik ilişkileri ve taksonomik sınırları değerlendirildi.
Bulguların önemi
Prof. Dr. Köse, Türkiye’nin Akdeniz, İran-Turan ve Avrupa-Sibirya fitocoğrafik bölgelerinin kesişiminde bulunmasının kıtasal ölçekte zengin bir biyoçeşitlilik ve yüksek endemizm sağladığını vurguladı. Keşfedilen iki yeni Allium türü, ülkenin genetik mirasına yeni halkalar ekleyerek endemik bitki potansiyelinin ulusal ve uluslararası alanda güncellenmesine katkı sunuyor.
Arazi çalışmalarının rolü
"Her şey henüz tam anlamıyla el değmemiş bölgelerdeki çalışmalarla başladı," diyen Prof. Dr. Köse, hedefledikleri lokalitelerin biyoçeşitlilik açısından yüksek potansiyel taşıdığını ve saha örneklemelerinin, literatür ve herbaryum karşılaştırmalarıyla desteklenerek yeni tür tanımlama sürecini başlattığını aktardı.
Taksonomik yaklaşımın vurgusu
Prof. Dr. Köse, "Yeni türlerin taksonomik sınırlarını tam ve doğru bir şekilde çizebilmek için entegre (bütüncül) bir taksonomi yaklaşımı benimsedik" ifadesiyle, hem morfolojik hem de moleküler verilerin birlikte kullanıldığını belirtti. Bu yaklaşım, keşiflerin bilimsel geçerliliğini güçlendirdi.
Sonuç olarak, Anadolu Üniversitesi ve Harran Üniversitesi ortak çalışmasıyla tanımlanan Allium kazim-kosei ve Allium aralii, Türkiye florasına eklenen yeni endemik türler olarak kayıt altına alındı ve bu tür keşifler, Anadolu topraklarının flora zenginliğinin henüz tam olarak ortaya konmamış potansiyelini bir kez daha gösterdi.
ANADOLU ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ VE HARRAN ÜNİVERSİTESİ EKİBİ, TÜRKİYE FLORASINA DÜNYA LİTERATÜRÜNDE DAHA ÖNCE HİÇ BİLİNMEYEN İKİ YENİ YABANİ SOĞAN (ALLİUM) TÜRÜ KAZANDIRDI.
