bölgenin kavak kullanımının arka planı:
Yozgat’ın Sorgun ilçesi Boğazcumafakılı köyünde, çam ormanı bulunmaması nedeniyle hayatın pek çok alanında kavak ağaçlarına dayanılıyor. Ev inşaatından mobilyaya, küçük onarımlardan hurdalığa kadar geniş bir kullanım alanı olan kavak, aynı zamanda geçmişte ailelerin uzun vadeli birikim aracı olarak dikkat çekiyor. Kesimler bölge halkı tarafından sürdürülürken ağaçların türleri ve kullanım amaçları fiyat ile kaliteyi doğrudan etkiliyor.
çeşitler ve teknik özellikleri:
Köyde en çok rastlanan kavak türleri arasında selvi, Kanada ve kara kavak yer alıyor. Kavakları kesen Rüştü Arslan, 14 yaşından itibaren bu işle uğraştığını söyleyerek türlerin farklarını anlattı: "Bizim buralarda genellikle çam ormanı olmadığı için Kanada, selvi, kara kavak gibi kavak çeşitleri var. Kavakların içinde en ideali selvi kavaklarıdır. Hızarda biçildiği zaman eğilme, bükülme, yarılma olmaz. Yumuşaktır. Çivi çakıldığı zaman, inşaatlarda kereste malzemesi olarak kullandıkları zaman uzun ömürlü ve yumuşak dokuludur, en ideal kavaktır. Kanada kavakları daha yumuşak olduğu için mobilyada kullanılır, zımba teli kolay geçer."
fiyatlama, verim ve eskiden kalan uygulamalar:
Arslan, kavak fiyatlarının tür ve kullanım alanına göre değiştiğini belirtti. Buna göre selvi kavak için verilen fiyat aralığı 6 bin 500-7 bin lira, kara kavak ise 5 bin 500-6 bin lira civarında. Aradaki farkın yaklaşık kilo başına 1.000 lira seviyesinde olduğunu söyledi. Ayrıca bir ağacın ölçüsüne göre verim hesabı yapılıyor: "Kavak ağacını ölçtüğümüz zaman 1 metre 10 santimetre geliyorsa bu ağaç 1 metreküp kereste verir. Bu da bir ton gelir. Kara kavağa geldiği zaman kara kavak 1 tonu vermez. Eğrili olduğu için firesi fazla olur" dedi.
Bilal Kılıç ise kavakların geçmişteki toplumsal ve ekonomik rollerine vurgu yaptı: "Kavak hesabı başlık parası verirlermiş. Şu kadar kavak vereceksin, şu kadar mal vereceksin diye. Eskiden başlık paraları vardı, süt hakkı vardı, süt hakkı da kalktı. Eskiden bizim de 250-300 tane kavak ağacımız vardı. 50’şer 50’şer biraderlerle bölüştük, kestik. Ev yaptık. Onlar sattı. Biri ev yaptı, öteki parasını aldı. Bir kavak ağacı 20-30 yılda yetişiyor, kavağına göre değişiyor."
Günümüzde ise bazı kavakların solluk, suntalık veya hurdalık gibi farklı pazarlarda değerlendirildiği, tür ve kaliteye göre tercihlerin şekillendiği görülüyor. Bölge halkı için kavak hâlâ hem gündelik kullanımın hem de geçmişten gelen tasarruf geleneğinin bir parçası olmaya devam ediyor.
Gelin kavağından inşaat kerestesine: Anadolu’nun 30 yıllık birikim ağacı kavak
