Sivrihisar cebesinin kökeni:
Eskişehir'de yaklaşık 25 yıldır kuyumculuk yapan İstanbul doğumlu Hüseyin Altay, aile mesleğini sürdürürken bir yandan da bölgenin en eski örgü geleneklerinden biri olan Sivrihisar cebesini yaşatmaya çalışıyor. Altay, bu geleneğin Frigler dönemine kadar uzandığı, bazı kaynaklarda 1500-1600 yıllık bir geçmişe işaret edildiğini belirtiyor. Mezar buluntuları ve aile sandıklarından çıkan örnekler arasında yüzlerce yıllık parçalar olduğunu söyleyen Altay, kendi gözlemlerine göre en eski orijinal örneğin yaklaşık 300 yıllık olduğunu aktarıyor.
El işçiliği ve üretim aşamaları:
Sivrihisar cebesi, makine üretimine uygun olmayan, tamamen el emeğine dayanan bir zanaat. Altay, üretim sürecini şöyle özetliyor: önce altın külçesi eritilerek tel haline getiriliyor; ardından örme, çıkarma, yıkama, tarama, kilit hazırlama, cila, parlatma ve yaldızlama aşamaları geliyor. Bu işlemlerin tamamı ustalık ve sabır gerektiriyor; bir cebin üretimi ortalama 3-4 günü buluyor. Altay, tekniklerin ve sıralamanın kuşaktan kuşağa aktarıldığını, işin hassasiyetinin mekanik yöntemlerle kopyalanmasının mümkün olmadığını vurguluyor.
Değer, gelenek ve geleceğe bakış:
Üretimde ağırlıklı olarak 22 ayar altın kullanılıyor. Sivrihisar'da evlenen kadınların aldıkları bileziklerden birinin gelenek gereği cebeden oluştuğunu söyleyen Altay, altının değeri ve modelin işçiliği dikkate alındığında fiyatların değiştiğini belirtiyor. Yaptıkları cebelerin fiyatları ortalama 600 bin ile 1 milyon lira arasında seyrediyor; özel elmaslı bir model için yaklaşık 1 milyon 700 bin liraye varan teklifler olduğunu aktarıyor.
Teknolojinin ve yapay zekânın birçok sektörde dönüşüm yarattığını kabul eden Altay, ancak Sivrihisar cebesi üretiminin el emeği ve ustalık gerektirdiğini, bu nedenle teknolojinin mesleği bitiremeyeceğini düşünüyor. Gençlere mesleği sevdirmek ve ustalık öğretmek üzerine odaklandıklarını söyleyen Altay, geleneğin ayakta kalmasının usta-çırak ilişkisine ve özenli el işine bağlı olduğunu ifade ediyor.
Altay'ın çalışmaları, hem yerel bir kültürel mirasın korunmasına hem de zanaatın ekonomik değerinin sürdürülmesine yönelik somut bir örnek teşkil ediyor. Sivrihisar cebesinin bugünkü hali, geçmişle günümüzün el emeğini buluşturan bir köprü niteliği taşıyor.
HÜSEYİN ALTAY
