Akyatan lagünü'nde son durum:
Çukurova Bölgesi'ndeki Türkiye'nin en büyük lagünü Akyatan, artan tarımsal baskı ve aşırı organik yük nedeniyle kritik bir eşikte. Yapılan ölçümlerde gündüz yüksek oksijen değerleri kaydedilirken, geceleri oksijen seviyelerinin sıfıra düştüğü tespit edildi. Bu dalgalanma sucul yaşamı zayıflatıyor ve özellikle genç balık populasyonlarında ölümlere yol açıyor.
Nedenler ve ekosistem süreçleri:
Lagüne drenaj kanallarıyla taşınan tarımsal kimyasallar ile azot ve fosfor girdisi, suyun besin dengesi üzerinde baskı oluşturuyor. Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Fatma Çevik, çevresel yükün ve lagünün sığ yapısının birleşmesinin su içi bitkilerinin aşırı çoğalmasına neden olduğunu belirtiyor. Bitkiler yaşam döngülerini tamamladıktan sonra dibe çöküp ayrışıyor ve organik yükü tekrar suya bırakıyor; böylece gölde kendi kendini besleyen bir kirlilik döngüsü oluşuyor.
Prof. Dr. Çevik'in ifadeleri, sorunun dinamiklerini netleştiriyor: 'Akyatan Lagünü can çekişiyor. Acil olarak doğa temelli çözümler üretilmeli.' Ayrıca, 'Göl artık kendi kendini besleyen bir kirlilik sürecine girdi' uyarısı, dışarıdan yeni kirlilik gelmese bile mevcut yapının bozulmasının sürdüğüne işaret ediyor.
Canlı yaşamı üzerindeki etkiler ve gözlemler:
Lagünde gözlemlenen kimyasal reaksiyonlar ve zararlı gaz salımları su canlılarının yaşam koşullarını ağırlaştırıyor. Prof. Dr. Çevik, 'Gündüz fotosentezle bol oksijen ölçülürken geceleri oksijen seviyesi maalesef sıfıra iniyor. Su bitkilerinin üzerinde özellikle yavru balık ölümlerine rastlıyoruz. En büyük sorunlarımızdan biri de hızla ilerleyen sığlaşma' diyerek hem oksijen dalgalanmalarının hem de fiziksel değişimlerin etkisine dikkat çekiyor.
Bu tabloda, yosun yoğunluğu ve organik çöküntülerin artışı lagünün geri dönüşümlü sorunları arasında yer alıyor. Mikroplastik araştırmalarının da sürdürüldüğü lagünde, hem fizikokimyasal hem de mikrobiyolojik analizlerle kirlilik düzeyi izleniyor.
Yönetim, izleme ve çözüm önerileri:
Milli Parklar ile Tarım ve Orman Bakanlığı lagünün korunması için yönetim planları hazırlamakta ve çeşitli çalışmalara katkı sunmakta. Ancak Prof. Dr. Çevik, mevzuata uyumun sağlanmasının ve toplumsal farkındalığın artırılmasının hayati önem taşıdığını vurguluyor. Proje yürütücülerinden Prof. Dr. Sadık Dinçer öncülüğündeki çalışmalar, kirlilik düzeyinin tespit edilmesi ve doğa temelli müdahalelerin hangi adımlarla uygulanabileceğinin araştırılmasına odaklanıyor.
Çevik'in çağrısı net: 'Artık "iklim eşittir su" gerçeğini kabul edip sucul ekosistemlerimizi titizlikle korumak ve izlemek zorundayız.' Lagünün kurtarılabilmesi için hem kaynak kontrolü hem de ekosistem temelli restorasyon yaklaşımları acilen hayata geçirilmelidir.
TÜRKİYE'NİN EN BÜYÜK LAGÜNÜ AKYATAN'DA TARIMSAL KİRLİLİK VE AŞIRI ORGANİK YÜK NEDENİYLE EKOSİSTEM TEHDİT ALTINDA
