sumak üretimi ve miras:
Adana'nın Saimbeyli ilçesinde yaklaşık 20 yıl önce başlayan çalışma, bölgedeki yabani erkek sumak ağaçlarını üretime kazandırdı. Hazım Ak—bölge sakinleri tarafından "Sumakçı Dede" olarak anılıyor—meyve vermeyen bu ağaçlara kemikli göz aşısı uygulayarak verim sağlamış; bugün bu çalışmayı oğul Naci Ak sürdürüyor.
Hazım Ak'ın hem kendi bahçesinde hem de çevredeki dağlarda yaptığı aşılamalar, zaman içinde meyve veren ağaçlara dönüşerek ilçede örnek sumak bahçelerinin oluşmasını sağladı. Ailenin hikâyesi, yerel tarımın bir parçası olarak mirasın üretime dönüşmesinin somut örneğini oluşturuyor.
hasat zamanlaması ve işleme:
Sumak hasadı için zamanlama kritik. Naci Ak, normalde hasada Eylül ayında başlandığını ancak bu yıl yağışlar nedeniyle hasadın ekim ayında gerçekleştiğini belirtiyor. Olgunluğun göstergesi olarak salkımların kırmızı‑mor rengi ve çekirdeğin sertleşmesi öne çıkıyor; erken toplanan sumakların ekşisi ve rengi düşük oluyor, dolayısıyla ekonomik değeri azalıyor.
Hasat sonrası süreçte salkımlar tek tek toplanıp güneşte kurutuluyor. Kuruyan salkımlardan taneler ayrıldıktan sonra değirmenlerde öğütülerek toz sumak hâline getiriliyor. Üretimin her aşamasında salkımdan çekirdeğe kadar değerlendirme yapılıyor; bazı taneler önce ıslatılarak ekşi tadı çıkarılıyor, geride kalanlar daha çok kebapçıların kullandığı türde işleniyor.
pazar değeri ve değerlendirme:
Saimbeyli sumağına talep iç pazardan yoğun şekilde geliyor. Kahramanmaraş, Gaziantep, Şanlıurfa gibi illerden salkım halinde alımlar yapılıyor; bu bölgelerde salkım ıslatılarak veya kurutularak farklı kullanımlara yönlendiriliyor. Organik ve yayla sumak özelliği nedeniyle ürünün ekonomik değeri yüksek; bu sezon kilogram fiyatı 800-900 TL seviyesinde alıcı buluyor. Hatta çekirdeği dahi talep görüyor.
Ayrıca bahçeler, Türkiye'nin çeşitli üniversitelerinden akademisyenlerin ilgisini çekiyor ve yurt dışından da inceleme için ziyaretler geliyor. Aile, öncesinde kiraz üretimi yaptıkları bahçede ekonomik, ihracat ve raf ömrü sorunları nedeniyle yön değiştirdiklerini; sumak üretiminin hem yerel ekonomiye katkı sağladığını hem de bölgede sürdürülebilir bir ürün olarak öne çıktığını vurguluyor.
Sumakçı Dede'nin başlattığı aşı çalışması, bugün Saimbeyli'de hem tarımsal çeşitliliği koruyan hem de gelir sağlayan bir modele dönüştü; mirasın üretime aktarılması, bölge tarımına yeni bir soluk getirmiş durumda.
ADANA’NIN SAİMBEYLİ İLÇESİNDE "SUMAKÇI DEDE" OLARAK TANINAN HAZIM AK’IN YAKLAŞIK 20 YIL ÖNCE MEYVE VERMEYEN YABANİ ERKEK SUMAK AĞAÇLARINA YAPTIĞI GÖZ AŞISIYLA BAŞLATTIĞI ÇALIŞMA, OĞLU NACİ AK TARAFINDAN SÜRDÜRÜLÜYOR.
