ABD başkan yardımcısı: UAEA ve ABD, İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokunu imha etmesine yardımcı olacak
ABD Başkan Yardımcısı James David Vance (JD Vance), İran ile imzalanan mutabakat zaptına ilişkin değerlendirmelerini ABD medyasına yaptı. NBC’ye verdiği röportajda, anlaşmanın temel unsurlarından birinin Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) ve Amerika Birleşik Devletleri’nin İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokunu imha etmesine yardımcı olacak olması olduğunu belirtti: "Bu mutabakat zaptında çok açık bir şekilde belirtilmiştir."
Mutabakatın metni ve uygulama süreci
Vance, mutabakat zaptının metninin yayımlanacağını ifade etti ancak uygulamayla ilgili bazı teknik ayrıntıların çözülmesi gerektiğini vurguladı. Katarlı ve Pakistanlı arabulucuların sürece katkı verdiğini söyleyen Vance, metnin yayımlanmasının ardından uygulamayla ilgili ayrıntıların netleşeceğini kaydetti: "Mutabakat zaptının metniyle ilgili değil, uygulamayla ilgili çözülmesi gereken bazı teknik ayrıntılar var."
Denetimler ve zamanlama
Vance, nükleer denetçilerin İran’a geri dönmesine izin verileceğini belirtti ve denetimlerin başlayacağı tarihin Cuma günü belli olacağını aktardı. Ayrıca, konunun geniş çaplı bir mutabakat içinde olduğu için sürecin "çok hızlı gerçekleşmesi" beklendiğini söyledi.
Rejim davranışı ve taahhütler
İran’ın anlaşmaya uyması halinde çeşitli faydalar elde edeceğini belirten Vance, "Onların normal bir ülke gibi davranmasını istiyoruz" dedi ve ülkenin uzun vadede nükleer silah geliştirmemeyi taahhüt etmesi gerektiğini vurguladı. Vance, eski Başkan Barack Obama dönemindeki JCPOA ile bu mutabakat zaptı arasındaki farkı da şöyle anlattı: "Şimdi ise tamamen farklı bir konumdayız. İran’ın nükleer programı tamamen yok edildi ve bizim söylediğimiz şu: Onu yeniden inşa etmeyeceğinize dair uzun vadeli taahhütte bulunun; bunun karşılığında da beraberinde gelen faydaları elde edin."
Hürmüz Boğazı ve ekonomik etkiler
Vance, anlaşmanın müzakere edildiği 60 günlük süre boyunca Hürmüz Boğazı’na giriş ve çıkışın ücretsiz olacağını söyledi. Bu düzenlemenin petrol piyasası ve bölgeye ilişkin avantajlar sağlayacağını belirtti ve bazı İranlı çevrelerin kazanımlara odaklanırken ABD’nin elde edeceği kazanımlardan az bahsettiğini ifade etti.
İhlal durumunda sonuçlar
Fox News’teki açıklamasında Vance, İran’ın taahhütlerini yerine getirmemesi halinde hiçbir faydadan yararlanamayacağını söyledi: "Eğer yapacaklarına söz verdikleri şeyleri yapmazlarsa, anlaşmanın sağladığı hiçbir faydadan yararlanamazlar." Vance, bunun ekonomik olarak ciddi sonuçları olacağını ve gerektiğinde askeri seçeneklerin yeniden değerlendirilebileceğini ima etti: "Bu, bombardımanlara geri dönmek olabilir derim. Olabilir. Gerçekten olabilir ve o bunu yapar."
Finansal iddialara yanıt
ABD hükümetinden İran’a doğrudan ödeme yapılacağı yönündeki iddiaları kesin bir dille reddeden Vance, "Hayır! ABD’li vergi mükelleflerinin parasından tek bir kuruş bile almayacaklar. Asla. Nokta." ifadelerini kullandı ve müzakerelerde bu tür bir ödeme düzenlemesi bulunmadığını belirtti.
Bölgesel destek ve doğrulama mekanizması
Vance, Körfez ülkelerinin mevcut mutabakat zaptını desteklediğini ve bu anlaşmanın eski JCPOA’dan farklı olarak sıkı bir denetim mekanizması içerdiğini savundu. Bölge ülkelerinin anlaşmayı, Orta Doğu’yu temelden dönüştürebilecek bir fırsat olarak gördüğünü söyledi: "Bu anlaşmayı Körfez Arapları seviyor çünkü bunun Orta Doğu’yu temelden dönüştürebilecek bir anlaşma olduğunu biliyorlar."
İletişim, şartlar ve gelecek
Vance, Washington ile Tahran arasında şimdiye kadar görülmemiş düzeyde doğrudan iletişim kurulduğunu ifade etti ve ilerlemenin İran’ın tutumuna bağlı olduğunu belirtti: "Temelde top İranlıların sahasında çünkü ne olursa olsun biz daha iyi durumdayız." Ayrıca, İran’ın Orta Doğu genelinde terörizmi finanse etmeyi bırakması durumunda ilişkilerin kökten değiştirilebileceğini söyledi.
Vance son olarak, anlaşma hakkında dolaşan bazı yanlış iddiaları reddetti; örneğin İran’a 24 milyar dolar gönderileceği yönündeki iddiaları "tamamen yanlış, tamamen uydurma" olarak nitelendirdi. Sosyal medya paylaşımlarında ise Başkan Trump’ın barışı tesis etme çabalarının Amerikan halkı için sonuç verdiğini savundu.
Öne çıkan noktalar: Mutabakat zaptı nükleer denetçilerin dönüşünü, İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokunun imhasını ve Hürmüz Boğazı’nda geçici ücretsiz geçişi öngörüyor; ihlal durumunda faydalar sağlanmayacak ve ABD vergi mükelleflerinden doğrudan ödeme yapılmayacak.
ABD BAŞKAN YARDIMCISI JAMES DAVİD VANCE, İRAN İLE İMZALANAN MUTABAKAT ZAPTINA İLİŞKİN YAPTIĞI AÇIKLAMADA, "ANLAŞMANIN TEMEL UNSURLARINDAN BİRİ ULUSLARARASI ATOM ENERJİSİ AJANSI'NIN (UAEA) VE AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ’NİN İRAN’IN YÜKSEK DÜZEYDE ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ URANYUM STOKUNU İMHA ETMESİNE YARDIMCI OLACAK OLMASIDIR. BU MUTABAKAT ZAPTINDA ÇOK AÇIK BİR ŞEKİLDE BELİRTİLMİŞTİR" DEDİ.
