Halkın, 1950 seçimleriyle ‘Demirkırat’ı seçerek ağır darbe vurduğu statüko, on yıl içinde toparlanarak rövanşı almıştı. Hem de öyle bir rövanş ki, millet iradesi 50 yılın sonunda yeni yeni toparlanabiliyor. 1961 Anayasası ile kurulan vesayet rejimi, seçimi kim, hangi yüzde ile kazanırsa kazansın iktidarın bürokraside kalmasını sağlıyordu. Çaresizliği talim etmiş bir kuşak, sıçradıkça kafasını çarptığı tavanın yıkılacağını hayal edemiyordu belki. Ama bugün ‘biz bu çeperi kırabiliriz’ diyen bir toplum var. Halk artık anayasayı bizzat değiştirmek istiyor. Cuntacılara hukuk servisi yapan akademisyenlerin tekeline; kamu kurumu ile sivil toplum kuruluşu arasında kalmış melez yapıların uzlaşmasına ve siyasilerin idare-i maslahatçılığına itiraz ediyor. Demokratik, sivil ve halkın iradesini gerçekleştirecek anayasayı istiyor. Fiilî durumlar oluşturarak meseleleri çözmüş gibi yapmak inandırıcı bulunmuyor. Kurumlarda kişilerden kaynaklanan nispi düzelmenin kalıcı hâle gelmesini talep ediyor. Vatandaş, demokrasi ve hukuk devleti konusundaki kazanımların sağlam kazığa bağlanması gerektiğinin bilincinde. Devletin kurguladığı/ zorla şablonlara oturtmaya çalıştığı millet, devlet cihazını biçimlendirme yetkisini geri alıyor. Anayasanın muhtevası elbette çok önemli ama usule de müdahil olma arzusu var. 12 Eylül referandumunun yaşattığı yapabilme duygusu toplumu kendine getirdi. Yeni bir jakoben dayatma ters teper. Demokratik yetkilerini kullanma konusunda şuurlanan halk, iradesini herhangi bir kurumla paylaşma düşüncesinde değil.
Anayasa konusunda engelleyici durumuna düşen siyasi partinin işinin kolay olmayacağı tezine katılıyorum. Partilerin birbirleri hakkında kullanacakları en önemli koz, süreçteki tutumları olacak. Kaldı ki isterlerse aralarında ‘omerta’ (susma yemini) etsinler. Seçmenin ayak direyeni tasfiye etme ihtimali çok yüksek. Seçim öncesinde partilerin gösterişli reklam kampanyalarından hiçbiri akılda kalmadı. Yeri göğü inleten çılgın projeler de kimsenin umurunda değil. Vatandaş en çılgın proje olarak anayasa vaadini hatırlıyor ve hayata geçmesini takip ediyor.
