|  
  |  
  |  
  |  
  |  
 
Ana Sayfa
  |  
Dosyalar
  |  
Kara Kutu
  |  
Ekonomi
  |  
Spor
  |  
Kültür Sanat
  |  
Teknoloji
  |  
Diraksiyon
  |  
 
DOSYALAR

Moldava'dan hizmetçi, Bulgaristan'dan bakıcı

24 Haziran 2000 / MERAL YILMAZ
Hizmetçinizi nasıl alırdınız? Üniversite tahsilli, sarışın, uzun boylu ve Moldovalı mı olsun, orta derecede öğrenime sahip, ne iş olsa yapmaya razı Bulgar göçmeni mi, yoksa yüksek tahsilini öne sürüp fahiş fiyatlar öneren Türklerden mi?...
Evlere, işyerlerine temizlikçi, çocuk ve hasta bakıcısı sağlamak üzere kurulmuş yüzlerce danışmanlık hizmeti veren ajanslar var artık. Vasıflı vasıfsız Türk elemanlardan, Bulgar göçmenlerine ve Moldovalılara kadar tercihe göre her işe uygun eleman bulabilmek çok zor değil. Yok illa da sarışın, güzel ve kültürlü bir Moldovalıysa tercihiniz bir gazetenin ilan bölümüne bakmanız yeterli. "Referanslı Moldovalı eleman bulunur" ibaresiyle diğerlerinin arasından hemen sıyrılan bir kaç ajans aracılığıyla bu iş tamam demektir. Son zamanlarda, Moldovalı hizmetçiler özellikle sosyete ve sanat çevresinden insanların evlerinde çalıştırılmak için çok rağbetteydiler. Halen Moldovalı elemanlara ilgi devam ediyor ama bu iş için eleman pazarlayan ajanslar kanadında çeşitli sancılar başgösterdi.

Moldovalılar, yüksek öğrenim görmüş oldukları için eleman ihtiyacı olan ailelerce daha fazla tercih sebebi. Ancak çoğunun oturma izni yok ve sık sık ülkeye girişlerini yenilemeleri gerekiyor. Elemanın bir yıl içinde işten ayrılması durumunda ajanslar eleman temin ettikleri ailelere ücretsiz yeni eleman tahsis etmek zorundalar. Bu nedenle evlere gönderdikleri elemanın uzun süreli olması onların daha çok işine yarıyor. Bir çok ailenin de tanıdık olmayan hizmetçi çalıştırmaya yanaşmaması ajansları daha istikrarlı çalışacak eleman teminine zorluyor. Tüm bunların yanında ajansların, özellikle Moldovalı genç bayan çalıştırmak isteyen çapkın erkeklerlerle bu talebe karşılık vermekte sakınca görmeyen Moldovalı kadınlar arasında kalma gibi bir handikapları da var. Bazı ajanslar yalnız yaşayan beylere genç bayan eleman göndermeme prensibinde direnirken, bazıları haftanın bir kaç günü olmak üzere sadece temizliğe göndermeye razı. Bazı ajanslar ise, her türlü talebe cevap verir nitelikte. İlginç olanı, hiç bir ajans kaçak Moldovalı işçi çalıştırmaya yanaşmadığını belirtiyor ve ekliyorlar: "Filanca ajans bu işin her türlüsünü yapıyor, duyuyoruz ama bizim iş disiplinimize sığmaz bu tür şeyler..."

Sosyete çevresinde çok fazla rağbet görmeseler de son bir kaç aydır en az Moldovalılar kadar prim yapan başka elemanlar da yoğun olarak veriliyor evlere.. Ortalama öğrenim durumunu haiz, geçim sıkıntısından ne iş olursa dört elle sarılan ve daha düşük ücretle çalışan Bulgar göçmenler Moldovalıları geride bırakmak üzere. Çalışma iznine dair sıkıntıları da yok Moldovalılar gibi. Çoğu çifte vatandaşlık hakkına sahip. Bulgar göçmenlerin Türk ve Moldovalıları geride bırakmak üzere oluşlarının bir başka nedeni de yerleştirildikleri işte daha uzun süre kalmaları. Bir de Türk elemanlardan çocuk gelişimi ve hemşirelik gibi konuyla ilgili tahsili olanların oldukça yüksek meblağlar istemeleri, ailelerin tercihini yabancılar lehine çeviriyor.

Moldovalı'dan ziyade Bulgar göçmen akıl kârı

Daha çok Bulgar göçmenleriyle çalışmayı tercih eden Acar Danışmanlığın sahibi Sevinç Başkaya, Moldovalılarla çalışma taraftarı değil. Moldovalıların bir kaç ay burada çalıştıktan sonra ülkelerine dönüp ev, araba gibi yatırım yaptıklarını, uzun süre sonra geri döndüklerini belirtiyor Başkaya. Acar Danışmanlığın Bulgar göçmenleri tercih etmesinin bazı nedenleri var. Daha ucuz çalıştıkları için daha çok talep alıyorlar. Yatılı olarak 250 milyon TL'ye çalışmayı kabul eden bir Bulgar çocuk bakıcısına karşılık Türkler, 400 milyondan 600 milyona kadar yükseltebiliyorlar ücret taleplerini. Kendisine gelen iş başvurularını topladığı dosyadan bir örnek çıkarıyor Başkaya. Bir sanatçının çocuğunun bakımı için işe yerleştirdiği çocuk gelişimi mezunu ve yabancı dil bilen genç bir Türk bayanın dosyasından örnek veriyor. İstenen maaş bölümüne 450—500 milyon TL. yazılmış. Nitekim şimdi kaldığı yerde çocuk bakıcılarına verilen standart fiyat olan 250 milyonun üstünde maaş verildiği halde daha fazlasını verenler olursa hemen çıkacağını bildirdiğini söylüyor.

Çocuk gelişimi mezunlarının istediği yüksek ücretten dolayı onlarla çalışmak istemeyen danışmanlık şirketleri de var. Utkan Danışmanlık, çocuk bakıcılarıyla çalışmak istemeyenlerden. Türk olan çocuk bakıcıları gibi hemşireler de piyasalarını oldukça yüksek tutuyorlar. Merkezi Bakırköy'de bulunan Yalın Danışmanlık hemşireleri dahil etmemiş çalışmalarına şu ana kadar. Öte yandan ekonomik düzeyi yüksek ailelerle çalışan Utkan Danışmanlık Türk hemşirelerin ve çocuk bakıcılarının bu tür fiyat tespitlerinde çok da haksız sayılmadıklarını düşünüyor. Çocuk gelişimi mezunu bir bayanın İngilizcesi de çok iyi düzeyde ise 400 milyondan başlayan ücret isteğini normal karşılıyor Utkan Danışmanlığın sahibi Hasan Utkan. Gerekçesi de çocuk bakımının tüm sosyal hayatı etkilemesi.

Geriye emekli öğretmenler ve vasıfsızlar kalıyor bu piyasanın Türk elemanları arasında. Emekli öğretmenler 250 milyona yatılı olarak iş bulabiliyorlar. Fakat Bulgar göçmeni emekli öğretmen 150 milyona da çalışmaya razı olunca işler değişiyor. Üstelik çocuk ya da hasta bakımının dışında ev temizliği, ütü gibi işlere de burun kıvırmıyor Bulgarlar. Ev sahipleri ne önerirse kabule razılar bir yerde. Çünkü çoğu, ailesini Bulgaristan'da bırakıp geliyor ve altı ay kadar çalışıp gerekli parayı biriktirerek onları da Türkiye'ye almayı amaçlıyor.

Moldava'dan hizmetçi "in" bakıcı "out"

Sosyete dünyasında Moldovalılara talep daha çok. Yanlarında Moldovalı işçi çalıştırmak için yarış içindeler. İsminin duyurulmasına yanaşmadığı bir çok ünlü pop stara Moldovalı işçi verdiklerini belirten Eren Danışmanlık'tan Gönül Uğurlu, Moldovalı işçi isteyenler arasında çok uç taleplerle de sık sık karşılaştıklarına değiniyor: "Moldovalı temizlikçi istediğini söyleyen beylerin ilk sözlerinden hemen anlıyoruz maksatlarını" diyor; "Bekârlara yatılı ya da gündüzlü Moldovalı eleman veren danışmanlıklar var, fakat biz böyle bir risk almak istemiyoruz. İlla da Moldovalı istiyorsanız kırk yaş üstündekilerden verelim diyoruz. Kabul etmiyorlar tabii ki. Israrla Moldovalı genç bayan isteyenlerin çoğu serbest meslekten olduklarını söylüyorlar. Taleplerini yerine getirmediğimizde bir de hakaret ediyorlar. Kusura bakmayın ben burada çöpçatanlık yapmıyorum diyorum. İşin garibi bekâr erkeklerin evine temizlik işi adıyla gitmekte hiçbir sakınca görmüyor aslında Moldovalı kadınlar. Göndersem hemen gidecekler. Ben göndermemekte direniyorum."

Eren Danışmanlık'a müracaat eden Moldovalıların çoğunun ekonomi mezunu olduğunu belirten Uğurlu, bir çok ajansın Moldovalı genç bayanları istenen her ortama gönderdiklerini kaydediyor ve ülke girişindeki denetimlerin son zamanlarda sıkılaştırılması sonucu eskisi kadar Moldovalı akışının olmadığını belirtiyor.

Yalın Ajans'tan Sema Yalın'ın gözlemleri de Gönül Uğurlu'yu destekler mahiyette. Önceki çalıştığı iş yerinde Moldovalı bayanların oturma izinlerinin olmayışına aldırmaksızın her türlü talep için evlere gönderildiğini belirtiyor. Kendisi daha çok zührevi hastalık taşıma ihtimalleri nedeniyle Moldavalılarla çalışmaya yanaşmıyor. Moldovalılar için düşük ücretle de olsa Türkiye'de çalışmanın avantajlarına değinen Yalın, Moldovalıların bu avantajları nasıl değerlendirdiklerine dair ilginç bir saptama da yapıyor. Rusya'da hukuk fakültesinde okuyan genç bir bayan burada çocuk bakıcılığı yapıyor bir yıl öncesinde. Rusya'daki okuluna sınav dönemlerinde gidiyor ve bir yıl kadar çalıştıktan sonra Rusya'ya döndüğünde dubleks villa satın alıyor. Yalın'ın ifade ettiğine göre, burada çalışıp 2 bin dolar biriktiren bir Moldovalının kendi ülkesinde rahatlıkla bir ev satın alabilmesi mümkün.

Utkan Danışmanlıktan Hasan Utkan, evinde yabancı işçi bulundurmak isteyenlerin çoğunlukla parasının hesabını daha iyi yapanlardan oluştuğunu gözlemlemiş.

Yabancı bakıcı akını...

Kültürel değerlerini daha ön planda tutan ailelerin tercihini değiştirebilmiş değil her şeye rağmen. İyi eğitimli ve referanslı olmaları doğrultusunda Türk hemşire ve çocuk bakıcılarına 250 milyondan 500 milyona kadar maaş ödemeyi külfet görmüyorlar Utkan Danışmanlık'ın verdiği bilgiye göre.

Yabancı bakıcının ilk olumsuz etkisi çocukların şivelerinde görülüyor. Eren Danışmanlıktan ısrarla Moldovalı bir çocuk bakıcısı isteyen bir bayan tiyatro sanatçısı, bir kaç gün sonra "teyze" diyecek sırada "dayza" demeye başlayan çocuğunun durumu karşısında bakıcının işine hemen son vermek zorunda kalıyor ve bir Türk bakıcı aramaya başlıyor.

Hizmetçi ya da çocuk bakıcılarının yabancı olması Türk çalışanlara oranla her halükârda daha ekonomik. Temizlik işleri ya da hasta bakımı için tahsis etmek ailenin tercihine kalmış. Çocukların bozulan şiveleri için de "nasıl olsa büyüyünce düzelir diyorsanız" vaziyet işte böyle...