Krala toplu sözleşme olur mu?

Geçen günlerde Norveç tahtının bir numaralı vârisi Veliaht Prens Haakon, maaşının yetmediğini belirterek zam istedi. Babası Kral Harald’dan sonra tahta çıkacak 38 yaşındaki Haakon’un, maaşlarının yıllık tutarı 2,3 milyon avro olmasına rağmen çocuklarına bakacak ‘yeni bakıcı’ için fazladan paraya ihtiyaç duyduğunu ifade etmesi, Avrupa’daki kraliyet ailelerinin ülkelere maliyetlerini yeniden gündeme getirdi.

Prens Haakon ve Prenses Mette-Marit’in ikisi ortak 3 çocukları var. Çiftin çocuklarına Prenses Mette-Marit’in 74 yaşındaki annesi Marit Tjessem ‘ücretsiz’ bakıyordu. Ancak anneannenin yaşlılıktan dolayı torunlarına bakmakta zorlanmasıyla Norveç prensesinin maddi desteğe ihtiyacı olduğunu öğrendik. Prens Haakon, devletten, çocuklarının bakımı için yıllık gelirine çok değil, sadece 700 bin avro zam yapılmasını istiyordu!

Avrupa’da, demokrasinin beşiği olmasına karşılık İngiltere, Hollanda, Norveç, Belçika, Danimarka, İsveç, İspanya ve Lüksemburg monarşi ile yönetiliyor. Kral veya kraliçeler, sembolik olarak devletin başı gözüküyor. Yasama ve yürütme yetkisi, meclis ve hükümette bulunuyor. Kanunlar kral ve kraliçenin onayı olmadan yürürlüğe girmiyor; ancak kral ve kraliçenin veto yetkisi de bulunmuyor.

Peki, tüm yetkileri kâğıt üzerinde olan kraliyetin devam etmesinin gerekçesi ne? Krallıkla yönetilen ülkelerin halkı, kraliyet ailesini ülkenin sembolü ve değeri olarak gördüğü için kaldırılmasına karşı çıkıyor. 15 Ocak’ta Danimarka Kraliçesi Margrethe II, tahtta 40. yılını kutlarken halkın yüzde 82 gibi ezici bir çoğunluğu monarşinin devam etmesi yönünde görüş bildirdi. Bu ülkelerde her şey çok şeffaf olmasına karşılık konu kraliyet ailesine geldiğinde derin bir sessizlik oluyor. Bütçeden kraliyet için ayrılan miktar kapalı kapılar arkasında belirleniyor.

Brüksel Üniversitesi’nden Prof. Herman Matthijs, Avrupa’da kraliyet ailesinin devlete olan maliyeti üzerine çalışan ilk isim oldu. Matthijs’in çalışmasıyla kraliyet ailesi için tahsis edilen yıllık maaşların üzerindeki sis perdesi kalkmasına karşılık, sarayın diğer giderleri için bütçeden ne kadar para ayrıldığı tam olarak ortaya konamadı. Mesela, Danimarka’da ilk defa zamanın başbakanı Lars Lökke Rasmussen, 2009’da sarayın tüm giderlerinin devlete yıllık maliyetinin 46 milyon avro olduğunu açıkladı. Bu rakam, kraliçe ve prenslerin maaşları, memurların ücreti, sarayların giderleri ve muhafız alayının masraflarını içeriyor. Ancak kraliyet ailesini koruyan 70 istihbarat mensubunun maaşı gibi kalemler bu rakamın içinde bulunmuyor. Açıklanan rakam tüm giderleri karşılamadığı için kraliyetin ülkeye maliyeti tam olarak hesaplanamıyor.

Prof. Herman Matthijs’in tespitlerine göre, Avrupa’da ‘kral gibi’ yaşamada ilk sırada İngiltere Kraliçesi II. Elizabeth bulunuyor. 21 Nisan 1926’da doğan II. Elizabeth, babası Kral VI. George’nin ölümü üzerine 6 Şubat 1952’de tahta oturdu. Tam 60 yıldır Birleşik Krallık (Britanya) tahtında oturan II. Elizabeth’in devlete maliyeti yıllık 47 milyon avro. Hemen belirtmekte yarar var; bu para sadece ‘maaşları’ kapsıyor.

Hollanda tahtında 32 yılı geride bırakmaya hazırlanan Kraliçe Beatrix’in maaşı ise yıllık 40 milyon avro. Ancak diğer giderlerle birlikte bütçeden kraliyet ailesi için 100 milyon avronun çıktığı ifade ediliyor. Avrupa’nın kral gibi yaşama listesinde 3. sırada Norveç Kralı Harald bulunuyor. Oğlu veliaht Prens Haakon, çocuklarının bakıcısı için zam isterken, Kral Harald 28 milyon avroluk gelirin tadını çıkarıyor. Kral Harald’ın değişik bankalarda 200 milyon avrosu bulunduğu spekülasyonları yapılırken bazı Norveç kaynaklarına göre kralın malvarlığı 1,7 milyar sterlin. Ancak bu konuda kesin bir bilgi bulunmuyor. Çünkü kralın mal varlığını açıklamasını zorunlu kılacak bir kanun veya teamül bulunmuyor. Kardeşi Kral I. Baudouin’in ölümü üzerine 1993’te tahtın sahibi olan Belçika Kralı Albert II de yıllık 14 milyon avro ile geçinmek zorunda!

Dünyanın en eski krallığının tahtına oturan ilk kadın olan Danimarka Kraliçesi Margrethe II’nin yıllık geliri 13 milyon avro. Kraliçe Margrethe II, devletin kendisine tahsis ettiği bu rakamın yaklaşık 1 milyon avrosunu eşi Prens Henrik’e veriyor. Sarayın diğer tüm giderleri devlet kasasından karşılanıyor. Kraliçe Margrethe ve eşi Henrik’in yaz aylarında seyahat etmesi için tahsis edilen Danneborg adlı yatının yıllık maliyeti 4,5 milyon avro. Kraliçe Margrethe II, yıllık resmî olarak 120 gün çalışıyor. Yılın diğer günlerinde tatil yapıyor. Kraliçenin maaşı ve çalışma süresi dikkate alındığında saat ücreti 40 bin avro civarında bulunuyor. Tahta çıkışının 40. yılı kutlamaları, bir hafta süren değişik etkinlikle kutlanırken, maliyetin 350 bin avro olduğu ifade edildi.

İsveç tahtına 1973’te oturan ve son dönemde adı birtakım skandallara karışan  Kral Gustaf’ın geliri ise 12 milyon avro. ‘Gönülsüz Kral’ adıyla geçen yıl piyasaya çıkan ve kısa sürede binlerce satan kitapta Kral Gustaf’ın adının karıştığı skandallar ve şarkıcı Camilla Henemark ile yasak aşk yaşadığı yazılmıştı. Kitapta anlatılanları yalanlamayan Gustaf’a olan halk desteği yüzde 44’lere kadar düşerken veliaht Prenses Victoria’ya ‘Monarşinin geleceğini kurtaracak isim’ gözüyle bakılmıştı. Kral Gustaf’ın nakit mal varlığının 1 milyar avro olduğu belirtiliyor. Bu rakam, 3 yıl önce kralın borsada büyük miktarda para kaybetmesiyle ortaya çıkmıştı.

İspanya Kralı Juan Carlos ise maaşı en düşük krallar listesinde bulunuyor. Juan Carlos’un yıllık kazancı 8,9 milyon avro. Son sırada ise Avrupa’nın en küçük ülkelerinden Lüksemburg’un Büyük Dükü Henri var. Henri, yıllık 8,8 milyon avroluk geliriyle krallar listesinin en fakir ismi.

Son bir hatırlatma: Bu rakamlar, devlet kasasından ödenen net maaşlar. Kraliyet ailelerinin sahip olduğu şirket ve topraklardan elde edilen gelirler net olarak bilinmiyor.   

Küçük ülkenin zengin prensi

Avrupa’da haritada yerini bulmakta zorlandığımız 30 bin nüfuslu Liechtenstein, prenslikle yönetiliyor. 1989’dan bu yana ülkenin başında bulunan Prens Hans-Adam II’nin mal varlığı 4 milyar avro civarında. Avrupa’nın en zengin devlet adamı olan Prens Hans-Adam II, LGT Banka grubunun sahipliğini yaparken ailenin nakit parasının 7,6 milyar avro olduğu ifade ediliyor.