Devrimle gelen devrimle gidiyor

‘Rüzgâr eken fırtına biçer’ sözü Kırgızistan’da son yaşananları anlatmaya yetiyor aslında. 2005’te halk devrimiyle (Lale) Askar Akayev iktidarını deviren Kurmanbek Bakiyev ektiğini biçti. Geçen hafta, hükûmetin yaptığı zamlarla (gaz ve elektrik) yolsuzluk ve baskıları protesto için sokağa dökülen muhalifler kamu binalarını işgal etti. Parlamento feshedildi, sıkıyönetim ilan edilip sınırlar kapatıldı. Doğum yeri Celalabad’da (güneyde) destek arayan devrik lider Bakiyev haberin hazırlandığı sıralarda görevinin başında olduğunu duyursa da, muhalifler başkent Bişkek’te Roza Otunbayeva başbakanlığında geçici hükûmet kurdu bile.

Geçici yönetimin ordu-polis kuvvetlerini yanına çekmesi, illere yeni valiler ataması ve sıkıyönetim ilanı sokaklardaki tansiyonu büyük ölçüde düşürdü; fakat yas havasını gidermedi. Zira resmî rakamlara göre 75, gayriresmî 100’den fazla kişi hayatını yitirdi, yüzlercesi yaralandı. Yeni yönetimin ilk icraatı iki günlük yas ilan etmek oldu. Yağmalanan ticarethanelerin, yakılan devlet binalarının (Parlamento ve Başkanlık dâhil) eski hâline dönmesi hayli zaman alacağa benziyor.

Bakiyev’in iktidara gelmesinde de rol oynayan eski dışişleri bakanı, geçici lider Otunbayeva, hükûmetin anayasanın hazırlanacağı, özgür ve adil devlet başkanlığı seçimleri için şartların oluşturulacağı altı ay boyunca görev yapacağını duyurdu. Açıklamanın ardından geçici hükûmete ilk yurt dışı desteğini ‘bölgenin abisi’ Rusya verdi. Tam bu noktada halk devrimine dönüşen isyanın Rusya tarafından desteklendiği iddiası güçlendi. Zaten kontrolün sağlanmasının ardından dış basına demeç veren muhalif liderlerden Ömürbek Tekebayev, iktidarın devrilmesinde Rusya’nın parmağı olduğunu kabul etti. Otunbayeva da Rusya’dan ‘insani yardım’ alacaklarını teyit etmişti. Bunun yanında Rusya Başbakanı Vladimir Putin ile Devlet Başkanı Dmitri Medvedev’in karşı devrime pozitif yaklaşmaları kuşkuları güçlendirdi. Ancak Moskova’nın Gürcistan (Kadife Devrim-2003) ile Ukrayna’daki devrimleri (Turuncu Devrim-2004) bitiren adımları Kırgızistan’da uygulayıp uygulamadığı şimdilik net değil. Halkın sokağa dökülmesinde, Bakiyev’in beş yıl önce halka vadettiği kalkınma ve şeffaflığı sağlayamamasının etkisi büyük aslında. Süreci takip eden Ankara, ülkede halkın desteğini alan bir siyasi otoritenin kurulmasına işaret ediyor.

Peki, büyük güçler Kırgızistan’dan ne istiyor? Kırgızistan enerji ve diğer doğal kaynaklara erişimin yanı sıra, ticaret yollarının da üzerinde yer alması açısından önem taşıyor. Rusya’nın Asya’ya geçiş koridoru konumundaki Kırgızistan üzerinde geçmişten bu yana ABD-Rus rekabeti eksik olmadı. Bugün hem Rusya’nın (Kant), hem de ABD’nin (Manas) askerî üsleri var Kırgızistan’da. Her iki ülke diğer üssün varlığından rahatsız. Bişkek yönetimleri ise bu üsleri para kaynağı olarak görüp koz olarak kullanıyor. Mesela geçen sene Rusya’nın Kırgız enerji sektörüne 2 milyar dolar katkıda bulunmaya karar vermesi ile eş zamanlı olarak, yönetim Manas Üssü’nü kapatacağını duyurmuştu. ABD’nin üs için ödediği yıllık kirayı (250 milyon dolar) artırmasıyla kriz aşılmıştı. Zira Manas Üssü ABD’nin Afganistan operasyonunu sürdürülebilmesi için hayati önemde. Sadece geçen ay 50 bin Amerikan askeri bu üs üzerinden ulaştı Afganistan’a. ABD daha önce de, güneydeki Batken bölgesinde yeni bir ‘askerî eğitim merkezi’ kurma imkânı tanıması karşılığında Kırgızistan’a 5,5 milyon dolar vereceğini açıklamıştı. Rusya için de durum farksız. Moskova’nın, arka bahçesi olarak gördüğü Kırgızistan’ı ABD’ye kaptırarak Rusya’nın çevrelenmesine kayıtsız kalacağını düşünmek ne kadar gerçekçi olur? Ülkedeki iç çekişme bir müddet sonra bitse de dış çekişmenin süreceği kesin. Bu Kırgızistan’da yeniden devrim şarkılarının duyulacağına işaret ediyor.