Milyarlar gitti, geldi

Küresel kriz, herkes gibi zenginleri de vurdu. Hem dünyada hem Türkiye’de milyarder sayısı bir anda azaldı. 2008 yılında 1125 olan dünya dolar milyarderi sayısı, 2009’da 793’e geriledi. Türkiye’deki düşüş ise daha sert oldu, sayı 36’dan 13’e indi. Öyle ki, listeye Sabancı ve Koç ailesinden bile giren olmadı.

Krizin patlak verişinden bu yana yaklaşık 1,5 yıl geçti ve bir süredir toparlanmalara şahit oluyoruz. Bu durum, milyarderlerin servetlerine de yansıyor, kayıp milyar dolarlar geri dönüyor. 2010 milyarder sayısı 28’e yükseldi. Ancak kaybolan servetlerin tamamen telafi edildiğini söylemek mümkün değil.

Forbes dergisi,  dünya çapında hazırladığı milyarderler listesinin 23’üncüsünü geçen yıl açıklamıştı. Liste, biraz gerçek, biraz da sanal olan servetlerin küresel krizde nasıl eridiğinin çarpıcı bir fotoğrafı. 2008’den 2009’a geçişte, kişisel servetler rekor seviyede küçüldü, pek çok milyarder liste dışında kaldı. Kriz öncesinde, dünya çapında 1 milyar ve üzerinde servete sahip zengin sayısı 1125 iken, 2009’da sayı 793’e geriledi. Ve listede yer alan milyarderlerin servet toplamı 4,4 trilyon dolardan 2,4 trilyon dolara indi. Yani rakam, neredeyse yarı yarıya düştü.

HİSSELER DÜŞTÜ, FAKİRLEŞTİLER   

Türkiye de ciddi zengin kaybına uğradı. 2008 milyarder listesine Türkiye’den 35, KKTC’den de bir isim girerken 2009’da sayı ancak 13 olabildi. Türkiye, bu kayıpla Rusya ve Hindistan’dan sonra en çok milyarder kaybeden üçüncü ülke oldu.

Bu kayıpların sebebi, temelde şirketlerin batması sonucu oluşan fakirleşme değildi, özellikle Türkiye’de. Esas sebep, ağır küresel krizle birlikte varlık fiyatlarının dip yapmasıydı. Borsalarda yaşanan çöküşler, sahip olunan hisselerin değerlerini bir anda düşürdü. Gayrimenkuller eskisi kadar para etmemeye başladı. Ayrıca bazı yerel para birimlerinin dolar karşısında değer kaybetmesi, varlıkların dolar cinsinden karşılığını olumsuz etkiledi. Ve sonuçta milyarderler de fakirleşti.

Aradan geçen bir yıllık sürede panik havası dağıldı, borsalar toparlandı, reel ekonomilerde iyileşme belirtileri görülmeye başladı. Bu, varlık fiyatlarının eski seviyesine yaklaşmasını, yerel para birimlerinin yeniden değer kazanmasını sağladı.

Forbes dergisinin, dünya milyarderler listesini bu hafta içinde açıklaması bekleniyor. Türkiye listesi ise bir süre önce açıklandı. Derginin hazırladığı “En Zengin 100 Türk” listesine göre, kriz dönemindeki kayıpların bir ölçüde telafi edildiği anlaşılıyor.

36 Türk dolar milyarderinin 2008 yılındaki servet toplamı 61,2 milyar dolar seviyesindeydi. Sayı 2009’da 13’e, toplam servet de 18,5 milyar dolara düştü. Bu sene ise, milyarder sayısı 28’e, servet toplamı 42,9 milyar dolara yükseldi.

Geçen yılın en zengini olan Hüsnü Özyeğin 3 milyar dolarlık servetiyle ‘En Zengin Türk’ unvanını bu yıl da korudu. İkinci sırada, 2,9 milyar dolarlık servetle Mehmet Emin Karamehmet yer alırken, Şarık Tara 2,6 milyar dolarla bu yıl da üçüncü oldu. Bilhassa ilk üçe giren isimler, geçen yıl yaşadıkları küçülmenin sadece bir kısmını telafi edebilmişler.

Fiba Holding’in sahibi Hüsnü Özyeğin’in servetindeki artış 100 milyon dolar. Çukurova Holding ve Turkcell’deki hisseleriyle 2008’in birincisi, son iki yılın ikincisi olan M. Emin Karamehmet’in servetindeki artış 100 milyon dolar. 2008’in ikincisi Enka’nın patronu Şarık Tara ise, 2009’da uğradığı 2,5 milyar dolarlık kaybın 1 milyar dolarını geri alabilmiş.

Geçen yıl ‘En Zengin 100 Türk’ün toplam serveti 2008’e göre yarı yarıya erimiş, 36 olan milyarder sayısı da 13’e gerilemişti. Ve milyarderler arasına Koç ve Sabancı ailesinden giren kimse yoktu. 2010 sonuçlarına göre, Koç ailesinden üç isim, Semahat Arsel, Rahmi Koç ve Suna Kıraç ile Sabancı ailesinden Şevket Sabancı dolar milyarderleri listesine geri döndü. Eczacıbaşı ailesinden Bülent Eczacıbaşı ve Faruk Eczacıbaşı’nın yanı sıra Ahsen Özokur, Aydın Doğan, Deniz Şahenk, Erman Ilıcak, Sinan Tara ve Turgay Ciner de yeniden milyarderler listesine giren patronlar. Bim Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Latif Topbaş, HABAŞ Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran ve Suzan Sabancı da milyarder unvanıyla ilk kez tanıştı. Böylece 2010 milyarder sayısı 28’e ulaştı.

‘En Zengin 100 Türk’ün kriz öncesindeki servet toplamı, 111,1 milyar dolar ediyordu. Bu rakam kriz sonrasında 56,6 milyar dolara geriledi. Bu yıl ise 87,3 milyar dolar oldu. Geçen yıl 100 zenginden sadece bir kişinin servetinde artış görülürken bu yıl sayı 81’e çıktı.

100 kişilik liste içinde İstanbul ağır basıyor. 38 zengin, İstanbul doğumlu. 11 isim ise Ankara’dan. İlginç olan nokta, üçüncü sırada Adana ile birlikte Artvin’in de yer alması. Listede 7 zengini olan Artvin, Türkiye’de en çok zengin çıkaran üçüncü il konumunda.

KAYIPLAR HENÜZ TELAFİ EDİLEMEDİ

Bu yıla ait servet artışları ilk bakışta, ‘zenginler krizi fırsata çevirip servetlerine servet katmış’ gibi algılanabilir. Ama öyle değil. Bu yıl yaşanan olay, krizde uğranılan kaybın telafisi. Üstelik tamamı da değil, bir kısmı. Servetler, halen kriz öncesindeki seviyenin gerisinde.

Krizdeki sert düşüşün temelinde, hisse değerlerindeki rekor düşüş ve dolar kurundaki tırmanış yatıyordu. Şimdi hisse senetleri değer kazandı, dolar kuru bir miktar aşağı düştü, servetler ve servetlerin dolar karşılığı arttı, milyar dolarlar geri döndü. Dolayısıyla milyarder sayısı yükseldi.

2008 yılı sonundaki çalkantıyla birlikte mesela İMKB 100 endeksi 2008’i yüzde 57,7 kayıpla kapatmıştı. Dolar kurundaki yükseliş de yüzde 19,2 oldu. 2009 sonunda ise tam tersi bir manzara yaşandı. İMKB endeksi yüzde 83,5 yükselirken, dolar kuru yüzde 8,4 geriledi.

Eğer, ekonomideki toparlanma ve istikrar devam eder, borsa yukarı döviz aşağı gidecek olursa, önümüzdeki yıl Türkiye’nin milyarder sayısı biraz daha artabilir, servetler daha da büyüyebilir. Ayrıca yeni kazançların oluşabileceğini de göz ardı etmemek gerekiyor. Hâlihazırda, milyarderler ligine yükselmeye namzet en az 10 isim var.