|  
  |  
  |  
  |  
  |  
 
Ana Sayfa
  |  
Dosyalar
  |  
Kara Kutu
  |  
Ekonomi
  |  
Spor
  |  
Kültür Sanat
  |  
Teknoloji
  |  
Diraksiyon
  |  
 
EKONOMI

Barajlara termik santral külü

14 Ağustos 2006 / HÜSEYIN SÜMER
Çimento imalatı ve baraj yapımında kullanılan termik santral külleri artık kullanılmayacak. Daha önce para kazandıran küllere çare aranıyor.
İnşaat sektöründeki taleple birlikte artan çimento fiyatları termik santral küllerini kıymete bindirdi. Önceleri filtreleri takılmamış tesislerde hava kirliliği yaptığı tartışmalarıyla gündeme gelen küller, şimdi çöpe atmak yerine satılması için geliştirilen formüllerle müşteri arıyor. Çimento üretimi ve inşaat sektörünün vazgeçilmezi küllerle ilgili bu yeni tartışma sürüyor. Türkiye'nin en büyük elektrik üretim merkezlerinden biri olan Yatağan Termik Santrali'nden çıkan küller üç aydır çimento tüccarlarının fabrikalarına gitmiyor. Baraj yapımında da kullanılan termik santral külleri, siyasilerin kararını bekliyor. Yatağan; Seyitömer ve Soma'dan sonra en çok kül üreten santral. Türkiye'deki termik santraller yılda 16 milyon ton kül üretiyor, bunun ancak 3 milyon tonu baraj, çimento, inşaat sektöründe kullanılabiliyor.

ÇİMENTOCULAR DA KÜLÜN PEŞİNDE

Yatağan'da üretilen küllerin bir kısmı bugüne kadar Çine, Cindere ve Dalaman'da bulunan barajların yapımında kullanılıyordu. Alınan bir kararla buna son verildi. Devlet iki yıldır santralin külünü satarak ton başına 2 YTL kazanırken şimdi çöpe atmak için Hazine'den 3 YTL para çıkmaya başladı. Üç aydır sadece 225 tonu kullanılan külün yaklaşık 260 bin tonu çöpe gidiyor. Son karardan sonra yılda ise 1 milyon ton külün üretildiği Yatağan'da devletin yıllık kaybının 2 milyon YTL'ye ulaşacağı iddia ediliyor.

Türkiye'nin Çimentaş, Batı Çimento, Denizli Çimento gibi en önemli fabrikaları bu külleri kullanıyor. Tesisin satışlarının durması ile birlikte bu şirketler külü 500 kilometre uzakta bulunan Kütahya'dan getirmeye başlayacak. Külün satışının durması daha şimdiden bölgedeki inşaat maliyetlerini yüzde 25 oranında arttırmış.

Müteahhitlerin külü alamaması halinde inşaatların birim maliyetlerinin artacağını belirten sektör temsilcileri, yüzde 100'e yakın artan çimento fiyatlarının Yatağan'daki kül sayesinde revize edebileceğine inanıyor. Santral Yönetim Kurulu üyelerinin son aldığı karar da DSİ'ye gitmesi kaydıyla küllerin satışına izin verileceği şeklinde.

'DSİ'YE VERİLİRSE KÜLLERİ SATIN'

Kuşkusuz, inşaattaki büyüme devam ederken çimento, demir gibi malzemelerdeki fiyat artışı müteahhitleri zorluyor. Bazı inşaat firmaları son aylarda gelen zamlar sebebiyle konut yapımını durdurma kararı alırken, gözler çimento yapımında kullanılan termik santral küllerine çevrildi. Enerji üretiminde kullanılan kömürün yakılmasından sonra artan külün değerlendirilmesi ve piyasaya satışı dört yıl önce özel bir şirkete verilmişti. Külün yeni taliplilerinin çıkması üzerine Yatağan'daki yetkililer termik santral külünü hiçbir firmaya veremiyor. Son bir buçuk ayda Çine Barajı için gönderilen 225 ton dışındaki kül çöpe gitti. 260 bin ton gibi yüksek miktarda çöpün bertarafı da bir o kadar sorunlu. Önümüzdeki dönemde külün çöp depolama alanlarında oluşturabileceği çevre zararları ise cabası. Devletin kaybı külün çöpe atılma maliyetleriyle birlikte yılda 5 milyon YTL olarak ifade ediliyor. Avrupa'da ise bu tür uçucu külleri alıp işleyerek çimento yapımı gerçekleştiren firmalara devlet teşvik (yaklaşık 6 dolar) veriyor.

Bugüne kadar Yatağan'daki şirket külün tonu için tesise 2 YTL ödeme yaparken devlet de ayda kasasına 180 bin yeni lira koyuyordu. Külden daha önce para kazanan devlet taşıma işini 3 aydır kendisi yaptığı için Hazine'ye yeni maliyetler de getirdi. Yatağan'daki tesis mart ayından beri kapalı. O günden beri de ton başına 2 YTL kazanmak yerine 3 YTL ödenmesi devletin görünmeyen zararının 5 YTL'ye çıktığının da göstergesi.

TÜRKİYE'DE 13 MİLYON TON KÜL ÇÖPE ATILIYOR

Türkiye'de santrallerde yılda 16 milyon ton uçan kül üretiliyor. Bu miktarın sadece 3 milyon tonu değerlendirilirken geri kalan kısmı ise çevreye atılıyor. Söz konusu külü santrallerin yapımında kullanan müteahhitler ise beton maliyetlerinin artması üzerine konut yapımında yavaşlama olacağı uyarısını yapıyor. Kül alınmazsa inşaatların birim maliyetleri artacak.

Türkiye'de elektrik enerjisi, kömüre dayalı termik santraller ve hidroelektrik santrallerinden elde ediliyor. Son yıllarda bunlara üçüncü olarak doğalgaz santralleri katıldı. Düşük kalorili linyit kömürlerinin yakıldığı termik santrallerde elektrik üretimi sırasında toz halindeki kömürün yanması sonucu kül tanecikleri oluşuyor. Çatalağzı Çolakoğlu ve Sugözü-İskenderun termik santrali haricindeki tüm santraller, linyit kömürü ile çalışıyor. Türkiye'de elektrik enerjisinin yaklaşık yarısının üretildiği termik santrallerde 55 milyon ton/yıl düşük kalorili linyit kömürü yakılıyor. Bunun sonucunda da bacalardan 16 milyon ton/yıl civarında uçan kül elde ediliyor. Küllerin 13 milyon tonu ise çöpe atılıyor.

Termik santrallerde kömürün yüksek sıcaklıkta yanması sonucu meydana gelen kalıntılar kül olarak ortaya çıkıyor. Birçok gelişmiş ülkede termik santral külleri inşaat sektöründe kullanılıyor. 16 termik santralin dokuzunda santral küllerinden çimento üretimi yapılıyor. Yatağan Termik Santrali'nde ayda 90 bin ton kül çıkıyor. Kül seferasyon tesisi vasıtasıyla çimento katkı maddesi üretimi yapılarak özellikle baraj inşa eden müteahhitlere satılıyor. Dayanıklılığı artırması nedeniyle dünyanın her tarafında betonda ve çimento yapımında uçucu kül kullanılıyor. Uçucu külün dayanıklılığı artırması çimento şirketlerinin işini kolaylaştırıyor. Depolama ve bertaraf sorunu da çözüldüğü için çevre kirliliği en aza indirilmiş oluyor. Bakalım tartışmalar arasında 'kül' toza dumana karışmadan sahibi olan barajlar ve inşaat sektörünü bulabilecek mi?


HANGİ SANTRAL KAÇ TON KÜL ÜRETİYOR?

SANTRALİN ADI, ÜRETİLEN KÜL MİKTARI, KULLANILAN KÜL MİKTARI *
Çatalağzı, 800 bin ton, 250 bin ton
Tunçbilek, 500 bin ton, 400 bin ton
Soma (2 tesis), 2.5 milyon ton, 400 bin ton
Seyitömer (2 tesis), 2 milyon, 1 milyon ton
Orhaneli, 400 bin ton, 300 bin ton
Yatağan, 1 milyon ton, 500 bin ton

* Türkiye'de termik santrallerden bir yılda toplam 16 milyon ton kül üretiliyor.
** 2006 sonu hedefleri.