| BİLİM |  |
Çevre için bir tutam umut
9 Nisan 2007 / HACER POYRAZ
Çevreyle ilgili felaket senaryolarına inat, Türkiye olimpiyatlarında yarışan 'genç' projeler, yaşanılır bir dünya adına taze umut aşıladı. Olimpiyatlarda birbirinden ilginç projeler arz-ı endam etti.
Şu yaşlı yerküre ne çekmedi ki insanoğlunun elinden. Ormanlar yandı, yeraltı suları çekildi, ozon tabakası delindikçe delindi, atmosfer kirlendikçe kirlendi, yeşil alanlar talan edilip 'beton tepeler' yükseldikçe yükseldi
Şimdilerde en popüler çevre felaketi senaryoları küresel ısınma üzerine. Öyle ki, bu yüzden insanlığın gelecek yüzyılı görüp göremeyeceği bile tartışılır oldu. Muhtemel-müstakbel çevre felaketleri, en çok gelecek nesilleri ilgilendiriyor şüphesiz. Onlar da bu konuda boş durmuyor.
"Çözüm gençlerde" sloganıyla hareket eden INEPO çevre proje olimpiyatlarının 15'incisi geçtiğimiz günlerde Fatih Koleji'nde yapıldı. Türkiye'nin dört bir yanından 13-19 yaş arası lise ve ilköğretim öğrencilerinin hazırladığı projeler, çevreyle ilgili kaygıları bir nebze de olsa azaltıyordu. Yarışmalarda, yurt genelinde 460 proje arasından finale kalan 138 proje, 74 bilim adamı tarafından değerlendirildi. Dereceye girenler para ödülü kazanırken, jüri tarafından seçilen iki proje 5-6 Mayıs'ta ABD'de yapılacak uluslararası olimpiyatta Türkiye'yi temsil hakkını da elde etti.
DOĞADA KAYBOLAN PLASTİK
Gençlerin yeteneklerini gözler önüne seren birbirinden ilginç projeler arasında dolaşırken ilk olarak çocuk parklarıyla ilgili çalışma gözümüze takıldı. Marmara Fen Lisesi'nden Sinem Avcı ve Buse Değer, çocuk parklarından yayılan hastalıklara dikkat çekmek istemiş. Öğretmenlerinin kızı parkta oynarken hepatit mikrobu kapınca, bu durum onlara ilham kaynağı olmuş. İstanbul genelinde 16 parktan aldıkları kum örnekleri üzerinde yapılan çalışmada kumların enfeksiyon oluşturma riskinin yüksekliğini gözlemlemişler. Proje kapsamında yapılan ankette de ebeveynlerin bu konuda bilinçsiz oldukları tespit edilmiş. Sinem ve Buse, parklara kum yerine temizlenmesi daha kolay olan çim ekilmesini öneriyor.
"Protein katkılı plastik" projesiyle Jüri Özel Ödülü'nü alan Yavuz Selim Koleji'nden İbrahim Kazak ve Eshat Araz, tabiatta uzun yıllar çürümeyen plastikleri yok etmeye kararlı görünüyor. Bunun için pek çok deney yapan İbrahim ve Eshat, plastiğin içine yerleştirdikleri yumurta akıyla istedikleri sonuca ulaşmışlar. "Yeni nesil yaşama hoş geldiniz" sloganıyla projelerini hazırlayan öğrenciler, "Protein, bakteri enzimleriyle kolay parçalandığı için bileşik kurduğu plastik de parçalanacak, asırlar süren olay birkaç yılda hallolacak. Böylece çevre kirliliği ortadan kalkacak; yeni bir dünyayla, temiz bir çevreyle iç içe yaşayacağız." diyecek kadar da iddialı. Deneylerinde başarılı olabilmek için doğada çürükçül bakterilerin parçalayabileceği proteinleri tercih etmişler. Bunun için yapısında bu tür proteinlerden yüzde 60 oranında bulunan yumurta akı dozunu kullanmışlar.
Jüri özel ödülü kazanan bir diğer proje ise Şehremini Lisesi'nden Nuray Aytan'a ait. Enerji tasarrufu üzerinde çalışan Nuray, "Stearik Asidin Yiyeceklerin Sıcak Tutulmasında Kullanılması" projesi ile küresel ısınmaya karşı savaş açmış. Okulunun karşısındaki pastanenin ısıtma sisteminden etkilenen Nuray, alternatif ısıtma yöntemlerini araştırmaya başlamış. Öğretmeninin önerisiyle ısı depolayan maddeler üzerine kafa yormuş ve daha önce hiç denenmeyen Stearik asit ile etkili sonuç elde etmiş. Projeyle, ısıtmada yarım saatlik zaman kazandıklarını belirterek, bu asidin kolay bulunan ekonomik bir madde olmasına da dikkat çekiyor: "Üretim esnasında toksik atık çıkarmaması nedeniyle de doğayla dost bir sistem kurduk."
Şehremini Anadolu Lisesi'nden Begüm Güven ve Burcu Başak ise balın diş sağlığı üzerindeki olumlu etkisini gözler önüne koyan bir çalışma yürütmüş. Illinois Üniversitesi Dişçilik Fakültesi'nden Prof. D. Wu'nun tatlı bir madde olan çekirdeksiz kuru üzümle yaptığı çalışmadan yola çıkarak inceleme yapan Begüm ile Burcu, balın anti-bakteriyel özelliğini dişe uygulamış. 100 ml suya 1 ml bal katıp gargara yöntemini denediklerini söyleyen Begüm, "Projemiz ham, geliştirilince ağız sağlığı için çok etkili bir formül ortaya çıkacaktır. Ama Hamile hanımlar ve 7 yaşın altındaki çocuklar rahatlıkla kullanabilir." diyor.
ALTIN PROJELER
Çevre olimpiyatlarında altın madalya kazanan projeler şöyle: "Kaliteli Yakıt mı? Kaliteli Yakıcı mı?", "Su Tasarrufu ve Su Geri Kazanımı ile Hidrofil Tozu", "Metal Filtrasyonunda Mukavemetli ve Çevresel Faktörlere Uygun Seramik Filtre Üretilmesi", "Suyu ve Yağı Alınmış Meyan Posasından Çevre Dostu Alternatif Yonga Levha Üretimi."
"Çözüm gençlerde" sloganıyla hareket eden INEPO çevre proje olimpiyatlarının 15'incisi geçtiğimiz günlerde Fatih Koleji'nde yapıldı. Türkiye'nin dört bir yanından 13-19 yaş arası lise ve ilköğretim öğrencilerinin hazırladığı projeler, çevreyle ilgili kaygıları bir nebze de olsa azaltıyordu. Yarışmalarda, yurt genelinde 460 proje arasından finale kalan 138 proje, 74 bilim adamı tarafından değerlendirildi. Dereceye girenler para ödülü kazanırken, jüri tarafından seçilen iki proje 5-6 Mayıs'ta ABD'de yapılacak uluslararası olimpiyatta Türkiye'yi temsil hakkını da elde etti.
DOĞADA KAYBOLAN PLASTİK
Gençlerin yeteneklerini gözler önüne seren birbirinden ilginç projeler arasında dolaşırken ilk olarak çocuk parklarıyla ilgili çalışma gözümüze takıldı. Marmara Fen Lisesi'nden Sinem Avcı ve Buse Değer, çocuk parklarından yayılan hastalıklara dikkat çekmek istemiş. Öğretmenlerinin kızı parkta oynarken hepatit mikrobu kapınca, bu durum onlara ilham kaynağı olmuş. İstanbul genelinde 16 parktan aldıkları kum örnekleri üzerinde yapılan çalışmada kumların enfeksiyon oluşturma riskinin yüksekliğini gözlemlemişler. Proje kapsamında yapılan ankette de ebeveynlerin bu konuda bilinçsiz oldukları tespit edilmiş. Sinem ve Buse, parklara kum yerine temizlenmesi daha kolay olan çim ekilmesini öneriyor.
"Protein katkılı plastik" projesiyle Jüri Özel Ödülü'nü alan Yavuz Selim Koleji'nden İbrahim Kazak ve Eshat Araz, tabiatta uzun yıllar çürümeyen plastikleri yok etmeye kararlı görünüyor. Bunun için pek çok deney yapan İbrahim ve Eshat, plastiğin içine yerleştirdikleri yumurta akıyla istedikleri sonuca ulaşmışlar. "Yeni nesil yaşama hoş geldiniz" sloganıyla projelerini hazırlayan öğrenciler, "Protein, bakteri enzimleriyle kolay parçalandığı için bileşik kurduğu plastik de parçalanacak, asırlar süren olay birkaç yılda hallolacak. Böylece çevre kirliliği ortadan kalkacak; yeni bir dünyayla, temiz bir çevreyle iç içe yaşayacağız." diyecek kadar da iddialı. Deneylerinde başarılı olabilmek için doğada çürükçül bakterilerin parçalayabileceği proteinleri tercih etmişler. Bunun için yapısında bu tür proteinlerden yüzde 60 oranında bulunan yumurta akı dozunu kullanmışlar.
Jüri özel ödülü kazanan bir diğer proje ise Şehremini Lisesi'nden Nuray Aytan'a ait. Enerji tasarrufu üzerinde çalışan Nuray, "Stearik Asidin Yiyeceklerin Sıcak Tutulmasında Kullanılması" projesi ile küresel ısınmaya karşı savaş açmış. Okulunun karşısındaki pastanenin ısıtma sisteminden etkilenen Nuray, alternatif ısıtma yöntemlerini araştırmaya başlamış. Öğretmeninin önerisiyle ısı depolayan maddeler üzerine kafa yormuş ve daha önce hiç denenmeyen Stearik asit ile etkili sonuç elde etmiş. Projeyle, ısıtmada yarım saatlik zaman kazandıklarını belirterek, bu asidin kolay bulunan ekonomik bir madde olmasına da dikkat çekiyor: "Üretim esnasında toksik atık çıkarmaması nedeniyle de doğayla dost bir sistem kurduk."
Şehremini Anadolu Lisesi'nden Begüm Güven ve Burcu Başak ise balın diş sağlığı üzerindeki olumlu etkisini gözler önüne koyan bir çalışma yürütmüş. Illinois Üniversitesi Dişçilik Fakültesi'nden Prof. D. Wu'nun tatlı bir madde olan çekirdeksiz kuru üzümle yaptığı çalışmadan yola çıkarak inceleme yapan Begüm ile Burcu, balın anti-bakteriyel özelliğini dişe uygulamış. 100 ml suya 1 ml bal katıp gargara yöntemini denediklerini söyleyen Begüm, "Projemiz ham, geliştirilince ağız sağlığı için çok etkili bir formül ortaya çıkacaktır. Ama Hamile hanımlar ve 7 yaşın altındaki çocuklar rahatlıkla kullanabilir." diyor.
ALTIN PROJELER
Çevre olimpiyatlarında altın madalya kazanan projeler şöyle: "Kaliteli Yakıt mı? Kaliteli Yakıcı mı?", "Su Tasarrufu ve Su Geri Kazanımı ile Hidrofil Tozu", "Metal Filtrasyonunda Mukavemetli ve Çevresel Faktörlere Uygun Seramik Filtre Üretilmesi", "Suyu ve Yağı Alınmış Meyan Posasından Çevre Dostu Alternatif Yonga Levha Üretimi."
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
MURAT TOKAY
|
||||||
|
|||||||
